In onze wereld is vandaag besteld, morgen in huis. Daardoor zijn we gemiddeld genomen wellicht ongeduldiger dan onze voorouders. Zo ook onze kinderen. Toch is het de vraag of we geduld überhaupt kunnen aanleren. Is het niet gewoon genetisch bepaald? Een interessante kwestie, waar een collega me laatst naar vroeg. Daarom besloot ik het gewoon uit te zoeken. Is geduld aan te leren? En zo ja, hoe dan?
Ongeduldig zijn zit bij ons in de familie
Ik zat die ochtend lekker te kletsen met mijn opa, zoals we iedere week deden. Halverwege het gesprek draafde zijn jongste achterkleindochter naar de gang om mijn schoenen te halen: ze was er wel weer klaar mee. Haar ongeduld is binnen de familie niet vreemd. Wil ik zelf iets, dan kan ik niet wachten tot het zover is. Zelfs mijn eigen opa kon het in zijn laatste dagen niet snel genoeg gaan. En nu is zijn achterkleindochter behept met datzelfde ongeduld. Dat roept toch vragen op. Om het nature vs. nurture debat maar weer eens tevoorschijn te trekken: kan dit nog goedkomen? Kun je kinderen geduld aanleren? Om dat te onderzoeken, dook ik de literatuur in en bezocht ik websites die me hier meer over kunnen vertellen.
Is ongeduld slechts genetisch bepaald?
Geduld verklaard vanuit de wetenschap
Om maar met de deur in huis te vallen. Ongeduldig zijn, blijkt een aangeboren eigenschap. Tot op zekere hoogte kun je er dus weinig aan doen wanneer je trappelend van ongeduld wacht op je postpakket of, zoals mijn lieve jongste dochter, halverwege een gesprek je moeders schoenen pakt – omdat het je allemaal te lang duurt. Hoe dat zit?
De aanleg voor ongeduld zit in je DNA, vertelt hoogleraar biologische psychologie Dorret Boomsma (UVA) tegen Quest. Hoe het zich vervolgens ontwikkelt, ligt ook aan het voorbeeld dat je ouders geven, legt ze vervolgens uit. Goed om te weten: soms hangt je ongeduld samen met ADHD of overactiviteit, maar dat hoeft niet. Daarnaast werd een verband gevonden tussen kortere telomeren (uiteinden van chromosomen) en ongeduld. In een onderzoek uit Singapore bleek dat mensen met kortere telomeren gemiddeld slechter zijn in wachten. Meer in dit artikel van KIJK Magazine.
De wereld om ons heen is ongeduldig
Een ander punt wat belangrijk is om het concept ‘geduld’ te kunnen begrijpen, lees je terug in dit artikel op Leventje.nl. De wereld om ons heen is ongeduldig. Vandaag besteld, morgen in huis. Of zelfs vanavond nog, als je geluk hebt. Ik merk zelf welk effect dat heeft, zodra PostNL een dag later komt. Daar kan ik echt even chagrijnig van worden. Zeker als ik iets heel graag wil hebben. Het is ook allemaal zo gemakkelijk dat we niet goed meer weten hoe het is om even te moeten wachten.
Ongeduldig voorbeeld doet ongeduldig volgen
Zoals vaak in het nature vs. nurture debat blijkt ook hier dat opvoeding net zo goed een rol speelt in het ontwikkelen van ongeduld. Als één of beide ouders slecht zijn in wachten, is de kans groot dat hun kinderen dit overnemen. Ik geloof dat ik hier zelf debet aan ben. Wachten zit niet in mijn natuur, maar ook niet in mijn opvoeding. En als ik niet uitkijk, geef ik dat net zo hard weer door aan mijn eigen dochters.
Is geduld aan te leren?
Ondanks mijn genetische aanleg lukte het me afgelopen jaren ook om soms geduldiger te zijn. Meer in het moment te leven, zonder vooruit te willen spoelen. Wanneer ik in ‘de verkeerde rij’ voor de kassa sta bijvoorbeeld. Of als ik iets heel graag wil hebben, maar ik pas volgende week mijn pakketje krijg. Geduld is dus aan te leren. Afgaand op de woorden van hoogleraar Boomsma kan je ongeduld immers overnemen van je ouders, maar geldt het omgekeerde ook. Natuurlijk heeft de ene persoon meer aanleg dan een ander. Maar in hoeverre je de genetica een rol laat spelen, ligt niet vast. Met onderstaande tips kan je je kind helpen minder ongeduldig zijn.
Hoe leer je je kinderen meer geduld op te brengen?
Leg uit waarom ze moeten wachten
Dat kan soms heel concreet zijn. Je kunt bijvoorbeeld niet oversteken zonder te kijken of er verkeer aankomt. Of direct bij de tandarts naar binnen lopen terwijl er nog iemand op de stoel ligt. Een andere keer is het wat vager. Denk aan wachten omdat de trein een nog onbekende vertraging heeft. Waarom en hoe lang nog? Geen idee, maar je weet wel dat de trein er voorlopig niet is en dat je dus zult moeten wachten.
Zoek een manier om de tijd te doden
Als je moet wachten, zoek dan naar analoge manieren om de tijd te doden. Schermpjes zijn de makkelijkste weg, maar daar leren ze eigenlijk niets van. Door afleiding te zoeken, een spelletje te spelen, gesprekken te voeren of samen te zingen (in de auto) gaat de tijd ook voorbij. Het helpt je kind de vaardigheden te ontwikkelen die nodig zijn om te kunnen wachten. Bovendien haalt het de noodzaak om nú iets te hebben enigszins uit de lucht.
Geef het goede voorbeeld
Schelden omdat je de file inrijdt, klagen over de caissière, balen dat je pakket een dag later komt of halverwege een programma doorspoelen omdat je het te lang vindt duren – dit zijn allemaal voorbeelden van momenten waarop je ongeduldig gedrag laat zien. Kinderen die daar gevoelig voor zijn, nemen dit automatisch over.
Door je schouders op die momenten op te halen, creëer je een andere sfeer. Met meer rust, gezelligheid en de boodschap dat het allemaal niet zo uitmaakt. Dan wacht je wat langer tot je thuis of aan de beurt bent, geen ramp!
Al is dit dus ook een kwestie van oefenen en lukt het de ene keer beter dan de ander.
Oefen met wachten
Dat kan heel simpel door een spelletje te spelen, zoals Mens-erger-je-niet, waarbij je niet alleen moet wachten op je beurt, maar soms ook op een nieuwe kans. Maar ook door bijvoorbeeld samen te mediteren of het moment te ervaren. Juist wanneer je niet hoeft te wachten. Denk aan een zonnige middag waarop jullie samen in de tuin zitten en een mier gaan observeren. Hoe hij kleine voorwerpen met zich meedraagt richting zijn holletje, hoe hij obstakels omzeilt en wat er gebeurt wanneer mieren elkaar ontmoeten. Niet alleen goed tegen stress, ook om te leren wat je kunt doen als je moet wachten.
Vertrek op tijd
Een deel van het ongeduld wordt veroorzaakt door een gebrek aan tijd. Denk aan een file onderweg of iemand die het gaspedaal niet weet te vinden in een smal straatje. Ga je op tijd weg, dan is dat misschien even hinderlijk, maar heb je ook de luxe om je schouders erover op te halen. De hele ervaring is dan al zo anders dan wanneer je op hete kolen achter het stuur zit. Je kind merkt dat uiteindelijk ook.
Het voordeel van geduld leren opbrengen?
Misschien overbodig om deze alinea nog toe te voegen, maar toch is het goed om geduld te leren opbrengen. Het belangrijkste voordeel is namelijk dat je veel minder stress ervaart in je leven. Wanneer ik voor mezelf spreek, kan ik tegenwoordig 75% van de tijd mijn schouders ophalen als ik even moet wachten. Er bestaat niet langer zoiets als de verkeerde rij voor de kassa. En merk ik ongeduld op? Dan haal ik wat dieper adem en vraag mezelf af hoe groot deze ramp nu daadwerkelijk is. Ben ik wel ongeduldig? Grote kans dat er hormonen in het spel zijn of dat ik oververmoeid ben; daar doe je op de korte termijn weinig aan. Maar verder kan je geduld daadwerkelijk oefenen, zoals de gelijknamige uitdrukking ook zegt.
Ik ben benieuwd hoe geduldig jullie zijn en of je dit ook terugziet bij je kinderen. Met bovenstaande tips kan je in elk geval je eigen geduld wat bijschaven, mocht dat nodig zijn, en hopelijk dat van de kinderen ook. Welke tip ga jij toepassen?
Liefs, Merel
Schrijf je nu in voor de wekelijkse update en mis nooit meer een artikel! Je vindt het formulier rechts (desktop) of onderaan deze pagina (mobiel). En volg je me al op Instagram of Tiktok?
Reageer je onder dit artikel? Weet dan dat we je mailadres nooit zullen gebruiken, ook niet om ongevraagde nieuwsbrieven of andersoortige mails te versturen. Dat doen we alleen als je je aanmeldt voor de wekelijkse update – met jouw toestemming dus.
Uitgelichte afbeelding ©Luis Molinero – Shutterstock
