Press "Enter" to skip to content

Jonge kinderen meenemen naar een uitvaart: do or don’t?

Kan je jonge kinderen meenemen naar een uitvaart? Of is het beter om ze thuis te laten? Na het overlijden van een dierbare kan je onverwacht voor de keus komen te staan: neem je je dreumes of peuter mee naar een crematie of begrafenis? Regel je oppas? In dit artikel kan je lezen in hoeverre kleine kinderen dit aankunnen. Er staan handige tips bij die je kunnen helpen de dood bespreekbaar te maken in je gezin. En verder vertel ik je over onze persoonlijke keus en de afwegingen die we daarbij maakten.

Kan je jonge kinderen meenemen naar een uitvaart?

Afwegingen die je kan maken voor de uitvaart

Of je kleine kinderen kan meenemen naar een crematie of begrafenis is afhankelijk van meerdere factoren. Je kan daarbij vooraf al een aantal afwegingen maken:

  • Heeft je zoontje of dochter de overledene nog gezien voor het overlijden? (Bijvoorbeeld in het ziekenhuis, toen het al minder ging – iets dat volgens deskundigen kan, ook bij jonge kinderen)
  • Hoe reageert je peuter op het overlijden zelf? Weet hij bijvoorbeeld wat ‘de dood’ inhoudt en dat deze persoon niet meer terug zal komen in haar leven?
  • Wat was de band tussen je kind en de overledene? Staat deze persoon heel dichtbij (oma of opa) of verder weg (een oudtante, verre neef of nicht)?
  • Merk je aan je kindje dat hij behoefte heeft aan een bepaalde vorm van afsluiting?
  • Hoelang duurt de uitvaart ongeveer? Een korte dienst is bijvoorbeeld heel anders om bij te wonen dan eentje van een uur.
  • In hoeverre kan hij of zij (redelijk) rustig blijven zitten?
  • Wat zijn je verwachtingen van de uitvaart: is het een groots gebeuren of juist klein en intiem? Komen er mensen die begrip kunnen opbrengen als jullie kind wil spelen?
  • Culturele waarden: is het bij jullie in de familie gebruikelijk dat iedereen aanwezig is bij een uitvaart? Of juist helemaal niet? En hoe gedragen de aanwezigen zich doorgaans: ingetogen of heel intens?
kind eraan toe meenemen uitvaart

Hoe weet je of je kindje eraan toe is een begrafenis of crematie bij te wonen?

Eerlijk? Helemaal zeker weten, doe je dat nooit. Er is immers geen situatie waarin je vooraf kan testen hoe je kindje reageert op de uitvaart. Dus als je ervoor kiest je peuter (of dreumes) mee te nemen, zorg dan ook dat er op ieder mogelijk moment iemand is die de aula kan verlaten met jullie kind. Toch zijn er enkele zaken waarop je kan letten:

  • Bij oudere kinderen (peuters vanaf een jaar of 2-3) kan je vragen wat ze zelf willen. Leg zo eerlijk mogelijk, in jip-en-janneketaal, uit wat er gaat gebeuren. Er zullen mensen verdrietig zijn, opa of oma komt nooit meer terug. Wil hij niet? Laat het dan; in deze situatie kan je beter niet forceren. Wil hij juist wel graag mee? Dan kan je kijken hoe de familie erin staat en maatregelen treffen. Verstandig: vraag iemand in je omgeving om te kunnen bijspringen als je op het laatste moment toch een oppas nodig hebt, omdat je kind bij nader inzien niet wil meegaan.
  • Als er een open kist is bij het afscheid, wat doe je dan? Bespreek dit vooraf met elkaar en met je kind: er is geen goed of fout, iedereen staat hier anders in. Kinderen kunnen het, zelfs op jonge leeftijd, best aan om in de kist te kijken. Misschien willen ze de overledene zelfs even aanraken. Belangrijk is hierbij vooral dat je kind zelf aangeeft wat hij wil en je niets forceert.
  • Zorg dat er iemand aanwezig is tijdens de uitvaart die, waar nodig, buiten kan blijven met je kind (als hij niet naar binnen wil) of met hem de aula kan verlaten. Een crematie of begrafenis is niet het moment om dat soort extra zorgen te hebben. Het is al emotioneel genoeg.

Wat als de rest van de wereld jullie keus niet begrijpt?

Eigenlijk is alleen de mening van de naasten van de overledene echt van belang. Vinden zij het vervelend als je een jong kind meeneemt, omdat het hen belemmert hun verdriet volledig te doorvoelen? Dan heb je je daar helaas naar te schikken.

Wie verderaf staat, mag (en zal) natuurlijk een mening hebben over het feit dat jullie je kind meenemen, maar daar heb je niets mee te maken. Vooraf maak je een weloverwogen keuze die bij jullie gezin past. Ook op de peuterleeftijd kan je een hechte band hebben met een overledene. Als het goed voelt om dan mee te gaan naar de uitvaart, waarom niet? Het kan voor zo’n kleintje ook een vorm van afsluiting zijn. Daarbij heb je maar één kans om afscheid te nemen op deze manier, toch? Dit is geen moment waar je later spijt van wil hebben.

Aan de andere kant geldt ook dat wanneer jullie kind erg gevoelig is en jij voorziet dat zo’n crematie of begrafenis een (te) grote impact op hem zal hebben, je prima op je intuïtie kan afgaan. Voelt het niet goed? Dan kan je best op een andere manier afscheid nemen in kleinere kring of thuis. In dat laatste geval kan je familie mogelijk beledigd zijn, maar uiteindelijk is het jullie zoon of dochter. Jij en je partner weten wat het beste voor hem is en mogen daarnaar handelen – ongeacht of anderen het daarmee eens zijn.

neem je dreumes peuter mee naar uitvaart

Wat zegt de etiquette over jonge kinderen op een uitvaart?

Volgens de etiquetteregels is het niet gebruikelijk om jonge kinderen mee te nemen naar een uitvaart, tenzij ze dichtbij de overledene stonden. Dit laatste mag voorop staan. Naar jouw opa, waar jullie regelmatig kwamen, neem je ze sneller mee dan een verre oom van je moeder die je zelf al nauwelijks zag. Daarbij geldt ook volgens de etiquette dat de naasten het laatste woord hebben. Willen ze het echt niet, dan heb je je daarnaar te schikken. Afsluiting kan ook op een alternatieve manier, waarover later meer.

Je kind voorbereiden op een uitvaart

Vertel wat je kan verwachten

Probeer de uitvaart enigszins door te nemen voor je gaat. Wat is bijvoorbeeld een crematie of begrafenis? Hoe gaat dat? Wie komen er? Je kunt bijvoorbeeld vertellen dat mensen verdrietig kunnen reageren, dat jullie naar mooie muziek gaan luisteren en dat jullie fijne herinneringen zullen ophalen. Kijk ook of er misschien vragen leven bij je kind.

Bij een dreumes is het trouwens wat lastiger om echt voor te bereiden. Sommige kinderen kunnen op heel jonge leeftijd al vragen stellen, anderen zijn iets minder mondig. Maar dat is niet erg. Vergeet niet dat hun passieve woordenschat vaak veel groter is en ze best wat begrijpen. Vertel daarom gewoon wat ze te wachten staat.

Hoe houd je een kind rustig tijdens de uitvaart?

Dat is enigszins lastig. Kinderen zijn wat dat betreft soms, met alle respect, een tikje ongeleide projectielen. Dat rustige jongetje kan tijdens de uitvaart onverwachts racegeluiden gaan maken, zijn drukke zusje zit misschien kaarsrecht met open ogen te kijken naar wat ze meemaakt. Je weet het vooraf vaak niet.

Probeer de verwachtingen in elk geval laag te houden. Je kunt niet verwachten dat je dreumes of peuter een halfuur stil zit. Dat zal waarschijnlijk ook niet gebeuren. Het helpt als ze af en toe een klein taakje krijgen: zakdoekje naar oma brengen, kaarsje aansteken, knuffelen met papa of een tekening maken.

Word je al onrustig bij het idee? Overweeg dan samen dat één van jullie halverwege de aula vast verlaat – en misschien kan daar zelfs een moment voor worden ingelast waarop alle jonge kinderen eerder naar buiten gaan.

Ervaring: onze peuters gingen mee naar de crematie van hun overgrootopa’s

Onverwacht twee keer afscheid nemen

Sommige mensen kunnen zich er misschien niets bij voorstellen, maar wij konden ons niet indenken dat we onze jongste dochters zouden thuislaten tijdens twee crematies van de zomer van 2018 (*) We spraken met hen over de dood, vertelden wat er ongeveer ging gebeuren en lieten hun gedrag leidend zijn. Wilden ze iets niet of vonden ze het te spannend? Dan zouden we het sowieso niet doorzetten of met ze naar buiten lopen. Er was een oppas achter de hand, maar die bleek niet nodig. Ze gingen beide keren mee.

(*) In een week tijd overleden mijn beide opa’s. De kinderen hadden een goede band met hen.

Welke afweging maak je op zo’n moment?

Misschien als je me het een jaar daarvoor zou vragen, had ik geantwoord dat we ze niet zouden meenemen. ‘Nog veel te jong!’ Maar in bepaalde situaties weet je pas hoe je erop reageert wanneer je het meemaakt, denk ik. En dit was zo’n moment.

We keken hierbij vooral naar de karakters van onze kinderen. Rose is vrij nuchter, maar wil ook precies weten hoe dingen in elkaar steken. Voor haar zou het volgens ons een open einde hebben wanneer we het leven van mijn opa’s niet afsloten met een uitvaart. Nu zag ze de kist, het verdriet, maar ook de verbondenheid in de familie. Bovendien wist ik nog van June, vier jaar daarvoor, dat ze het juist heel prettig vond dat ze destijds heel erg betrokken werd bij het overlijden van mijn oma. Nog steeds.

En tuurlijk, op het moment dat de tranen onverwachts keihard over mijn wangen rolden en haar handje in de mijne gleed, vroeg ik me even af of het wel goed voor haar was om zoveel verdriet te zien. Ook toen ze mijn betraande gezicht afveegde. Je weet niet altijd waar je goed aan doet natuurlijk. Maar het zien van de levenslust van een kind biedt tegelijkertijd troost. Kinderen gedragen zich niet altijd ‘zoals het hoort’ en dat laat je juist weer (glim)lachen. Bovendien kenden zij mijn opa’s ook goed. De kinderen hoorden er voor hen simpelweg bij. Dat gold ook voor het zoontje van mijn zusje en zwager. Ik ben dan ook heel blij en dankbaar dat ze mee mochten en we nog meer naar elkaar toe groeiden als familie.

Natuurlijk zijn er genoeg mensen die anders beslissen. Zo koos Nicole er juist voor haar dochter thuis te laten, omdat ze een heel gevoelig meisje is. Hierover schrijft ze openhartig in deze blog.

Betekent dit dat we ze altijd meenemen naar een uitvaart?

Nee. De band met de overledene is hierin leidend. Tot op zekere leeftijd denk ik dat je kinderen sowieso de keus moet laten. Hadden ze niets met iemand, dan biedt hun aanwezigheid weinig meerwaarde.

Een halfjaar na het overlijden van de opa’s (begin 2019), overleed bijvoorbeeld mijn oudtante. We vertelden het onze dochters en ik vroeg of ze meewilden. Rose hoefde niet lang na te denken: ‘Ik blijf liever thuis, mama.’ Ze gaf aan dat ze haar eigenlijk niet echt kende en dat bevestigde precies onze gevoelens dit keer. Ik vond het heel fijn dat ze zelf kon aangeven hoe ze erover dacht.

En natuurlijk, de eindbeslissing ligt nog altijd bij ons als ouders. Maar persoonlijk vind ik het heel prettig om dit soort zaken ook met de kinderen te kunnen bespreken. Per slot van rekening hoort de dood bij het leven en we willen daar niet te krampachtig over doen.

Hoe gaat het nu met ze? Wat nemen kinderen van zo’n uitvaart mee?

Soms begint Rose of May vanuit het niets over één van de twee. Vooral de opa die hier in het dorp woonde komt regelmatig ter sprake. Rose maakt weleens spontaan een tekening voor hem, al beseft ze dat ze die niet meer kan geven. Of ze vertelt dat ze hem zo mist, ook vanwege de koekjes. Ik weet zeker dat als hij dat kon horen, het hem een grote grijns zou bezorgen! En er is altijd ruimte voor verdriet, zowel bij ons als bij hen. Dat mag er uiteindelijk zeker ook zijn, net als de fijne herinneringen.

Over de crematie spreken we niet vaak. Wel wilde May laatst weten waar opa eigenlijk was gebleven. ‘In de hemel,’ vertelde ik haar – dat vond ik de mooiste verklaring. ‘Nee hoor, onder de grond!’ diende ze me nuchter van repliek. Hoewel dat technisch gezien niet klopt, was het gesprek daarmee voor haar wel weer klaar. Ze begrijpen dat de dood bij het leven hoort. En hoewel ze weleens vragen wanneer wij dood gaan, is dat uiteindelijk ook een overpeinzing die bij deze leeftijd past. Niks geks dus.

alternatief verwerking jonge kinderen na overlijden

Ervaring: onze dochters en neefjes waren bij de uitvaart van hun zusje

Iets dat ik liever had overgeslagen (en dan druk ik me natuurlijk zacht uit), is de crematie van ons jongste dochtertje Nova. Nadat ze overleed in mijn buik, moesten we de kinderen gaan vertellen dat hun lieve zusje – waar ze zo ontzettend naar uitkeken – stil geboren zou worden. Ik kan inmiddels goed praten over alles wat is gebeurd, maar dat moment grijpt me nog steeds enorm aan. Dat ze haar vervolgens niet konden gaan verwennen en afscheid moesten nemen…

Maar goed, we moesten wel. Hen daar niet bij laten zijn, was uiteraard geen optie. Vooraf gaven we hen de keus of ze hun zusje wilden zien. Daarin lieten we hen een eigen keus. De een deed het wel, de ander besloot dat foto’s achteraf ook prima zouden zijn. Ik vond het wat lastig, omdat een baby’tje snel tekent. Aan de andere kant zijn ze nog steeds blij met hun keus destijds, dus denk ik dat we het in dat opzicht goed hebben aangepakt.

Al vrij snel voelde ik heel sterk aan hoe ik de uitvaart wilde hebben. Ro liet me daarin vrij. Dit zou de enige dag zijn dat we met alle (klein)kinderen samen waren en daarom besloot ik alles om hen te laten draaien. Dat betekende in de praktijk:

  • Geen andere aanwezigen dan opa en oma, oom, tante en hun twee neefjes (dit mocht ook niet vanwege corona trouwens, maar voor hen bood het meteen een veilige omgeving waarin ze niet zouden worden geconfronteerd met het verdriet van mensen die ze minder goed kenden)
  • De ruimte om te praten en kleuren
  • Een speciale rol voor hen: ze mochten een kaarsje aansteken voor Nova en na afloop een witte roos op haar mandje leggen
  • Buiten bliezen ze mooie bellen voor hun zusje/nichtje richting de hemel

De uitvaart was daardoor heel intiem en vrij. Voor mij misschien de enige manier om mijn hoofd boven water te houden, voor hen een dag die vooral liefdevol en luchtig bleef. Nog steeds denken ze hier met een glimlach aan terug, ondanks dat het zoiets heftigs was. Gelukkig. Op die manier kunnen ze namelijk kracht halen uit het afscheid, net als wij. Ook hoefde ons neefje van destijds net één niet geforceerd stil te zitten. Hij mocht gewoon zichzelf zijn en dat doorbrak de spanning.

Kortom, een uitvaart zo inrichten dat jonge kinderen erbij kunnen zijn, kan een extra dimensie geven aan zo’n beladen dag. Ze bezorgen je een glimlach op momenten dat je diep verdriet voelt en tonen je dat het leven doorgaat en ook door móet gaan voor hen. Uiteraard past dit niet bij iedereen, maar ik ben blij dat we de ruimte in alle gevallen kregen om ons gevoel te volgen.

Hoe kan je je kind vertellen over de dood?

Leg uit wat ‘de dood’ is – hoe ongrijpbaar en lastig dit ook is

Het is best lastig een concept uit te leggen aan je kind waar we eigenlijk zo weinig van weten. Want hoe voelt ‘dood’? Wat is het precies? In hoeverre kan je kind bevatten dat hij of zij op een bepaald moment ook afscheid moet nemen van jullie? Toch ontkom je er helaas niet aan dat jullie worden geconfronteerd met het overlijden van een dierbare in de nabije kring. Het is fijn als je vooraf al een luchtiger gesprek hebt kunnen voeren over de dood; bijvoorbeeld wanneer jullie een rouwstoet zien voorbijkomen of als een huisdier overlijdt.

Tip: gebruik ‘slapen’ niet als alternatieve uitleg voor de dood. Kinderen kunnen hun eigen slaap (of die van jullie) gaan associëren met doodgaan en daar bang voor worden.

Waar gaat de overledene heen na zijn dood? En wat betekent overlijden voor jullie?

Als je overlijden benadert vanuit een spirituele of religieuze benadering geeft dat enige handvatten in je uitleg. De hemel of het hiernamaals is een fijne plek waar de ander naartoe is. Dat kan je kind enige geruststelling geven: ondanks dat jullie deze persoon missen, is hij op een mooie, vredige plek. Dit kan helpen bij de verwerking.

uitleggen dood aan kinderen religie wetenschap overlijden peuter

Geloof je echter dat na de dood niets meer komt, dan zal dit iets lastiger zijn. ‘Opa heeft geen pijn meer’ kan dan een fijne gedachte zijn. Verder kan je je kind een wetenschappelijke uitleg geven: je overlijdt en het lichaam vergaat. Is iets minder romantisch, maar wel belangrijk dat de uitleg over de dood aansluit op jullie opvattingen.

Het verwerken van een overlijden met je kind

Samen stilstaan bij het verlies

Zolang je niet hele dagen huilt, is het prima om je tranen te tonen aan je kind. Verdriet mag er zijn. Je mist een dierbare, de gezellige momenten samen, knuffels, spontaan kunnen langsgaan… Zet nog eens dat ene speciale liedje op en haal samen herinneringen op. Negeer niet wat er is gebeurd, zodat je kindje zich vrij genoeg voelt om zijn gevoel met je te kunnen delen.

Alternatieven voor een uitvaart

Besluit je je dreumes of peuter niet mee te nemen naar de uitvaart? Dan kan je de overledene ook op een andere manier herdenken met elkaar. Soms is dit juist fijner voor een jong kind, omdat het in jullie eigen veilige omgeving gebeurt. Er staat geen druk op en als ze hun aandacht verliezen, is dat geen ramp.

  • Plaats ergens in huis een foto van de overledene, eventueel met een kaarsje ernaast
  • Maak een fotoboek ter herinnering: bijvoorbeeld met afscheidsbrieven en herinneringen van naaste familieleden, heel veel foto’s en misschien passages uit brieven van vroeger
  • Laat je kindje een tekening maken voor de overledene of iets knutselen
  • Plant samen een boompje in de achtertuin of de lievelingsbloemen van de overledene
  • Spreek af met familieleden op bepaalde bijvoorbeeld de verjaardag of sterfdag en haal samen verhalen op, zodat herinneringen blijven leven
  • Wanneer je steun vindt in een religie: bid samen

Stel vragen aan je kindje

Misschien houdt je kindje het liefst al zijn zorgen voor zichzelf. En wanneer je zelf genoeg verdriet hebt, zie je dat niet altijd. Daarom kan het fijn zijn om eens wat vragen te stellen. Bijvoorbeeld wat zij denken dat de dood precies is? En of ze het een gek idee vinden dat iemand is overleden. Wie weet lopen ze wel rond met de gedachte dat het jou ook ieder moment zou kunnen overkomen. Of dat ze zelf op een goede dag niet meer wakker worden. Door tussen de bedrijven door te informeren, kan je soms een heleboel te weten komen.

Lees boekjes over de dood met je kind

Er zijn verschillende leesboekjes voor kinderen. Hierin staat in kindertaal beschreven wat de dood inhoudt. Zo maak je het bespreekbaar en misschien zelfs iets begrijpelijker. In onderstaand overzicht vind je bovendien enkele boeken waarin staat hoe je als ouders kunt omgaan met onderwerpen als rouw, de uitvaart, overlijden en herdenken.

Door op de afbeeldingen onderaan dit artikel te klikken, kom je bij de betreffende Bol.com pagina waar je meer informatie kan vinden over het boek.

De dood is soms een beladen onderwerp. Hoe gaan jullie hiermee om? Zijn jouw kinderen weleens bij een uitvaart geweest of zou je ze er liever van weghouden? En heb je misschien nog aanvullende (lees)tips?

Schrijf je in voor onze wekelijkse update en mis nooit meer een artikel! Je vindt het formulier rechts (desktop) of onderaan deze pagina (mobiel). En volg je De Mamagids al op Instagram?

Lezen over de dood

Dit artikel bevat een of meerdere affiliate links. Van elke aankoop die je doet via deze link(s) krijgen wij een klein percentage. Jij betaalt hiervoor uiteraard niets extra’s, maar je helpt ons een klein handje. Daarbij doen we regelmatig een donatie aan goede doelen als De Voedselbank. Mocht je dus een aankoop doen, dan willen we je hierbij heel graag bedanken!

Ook leuk om te lezen

4 Comments

  1. Vincent Rondwijk Vincent Rondwijk 17/07/2020

    Bedankt voor het delen van dit interessante artikel over kinderen en uitvaarten. Ik geloof ook dat het goed is om af te wegen naar welke uitvaarten je ze meeneemt. Het lijkt me belangrijk voor kinderen om afscheid te kunnen nemen van naasten.

  2. Sarah Sarah 28/05/2021

    Zelf zou ik mijn kinderen meenemen. Ik ben iemand die mijn kinderen vertelt hoe het is en er dus geen doekjes omwind. Wel lijkt het me belangrijk je kinderen er op voor te bereiden en het onderwerp dood al eens besproken te hebben. Voel het goed aan.

    • Redactie Redactie 31/05/2021

      Wij kozen hier inderdaad ook voor, past bij hoe we onze opvoeding invullen. De openheid helpt hen om er op een natuurlijke manier mee om te gaan, geloof ik.

  3. Maria ten Hoeve Maria ten Hoeve 04/08/2021

    Bedankt voor dit uitgebreide artikel, ik denk dat je veel ouders hiermee kunt helpen. Ik snap de twijfel om je kind mee te nemen naar een begrafenis of crematie, dit kan een grote impact hebben. Maar ga inderdaad van het kind uit en beantwoord zo eerlijk en simpel mogelijk vragen. De prentenboekjes zijn ook een mooi uitgangspunt voor een gesprek.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

© De Mamagids