Press "Enter" to skip to content

Jonge kinderen meenemen naar een uitvaart: do or don’t?

Kan je jonge kinderen meenemen naar een uitvaart? Of is het beter om ze thuis te laten? Na het overlijden van een dierbare kan je onverwacht voor de keus komen te staan: neem je je dreumes of peuter mee naar een crematie of begrafenis? Regel je oppas? In dit artikel kan je lezen in hoeverre kinderen dit aankunnen. Er staan handige tips bij. En verder vertel ik je over onze persoonlijke keus en de afwegingen die we daarbij maakten.

Kan je jonge kinderen meenemen naar een uitvaart?

Afwegingen die je kan maken voor de uitvaart

Of je jonge kinderen kan meenemen naar een crematie of begrafenis is afhankelijk van meerdere zaken. Er zijn een aantal afwegingen die je vooraf kan maken:

  • Heeft je zoontje of dochter de overledene nog gezien voor het overlijden? (Bijvoorbeeld in het ziekenhuis, toen het al minder ging – iets dat volgens deskundigen kan, ook bij jonge kinderen)
  • Hoe reageert je peuter op het overlijden? Weet hij bijvoorbeeld wat ‘de dood’ precies inhoudt?
  • Wat was de band tussen je kind en de overledene?
  • Merk je aan je kindje dat hij behoefte heeft aan een bepaalde vorm van afsluiting?
  • Hoelang duurt de uitvaart ongeveer? Een korte dienst is bijvoorbeeld heel anders om bij te wonen dan eentje van een uur.
  • In hoeverre kan hij of zij (redelijk) rustig blijven zitten?
  • Culturele waarden: is het bij jullie in de familie gebruikelijk dat iedereen aanwezig is bij een uitvaart? Of juist helemaal niet? En hoe gedragen de aanwezigen zich doorgaans: ingetogen of heel intens?
kind eraan toe meenemen uitvaart

Hoe weet je of je kindje eraan toe is een begrafenis of crematie bij te wonen?

Eerlijk? Helemaal zeker weten, doe je dat nooit. Er is immers geen situatie waarin je kan proberen wat er gebeurt. Dus als je ervoor kiest je peuter (of dreumes) mee te nemen, zorg dan ook dat er op ieder mogelijk moment iemand is die de aula kan verlaten met jullie kind. Maar hoe kan je peilen of je kindje eraan toe is?

  • Bij oudere kinderen (peuters vanaf een jaar of 2-3) kan je vragen wat ze zelf willen. Leg zo eerlijk mogelijk, in jip-en-janneketaal, uit wat er gaat gebeuren. Er zullen mensen verdrietig zijn, opa of oma komt nooit meer terug. Wil hij niet? Laat het dan; in deze situatie kan je beter niet forceren. Wil hij juist wel graag mee? Dan kan je kijken hoe de familie erin staat en maatregelen treffen. Ook verstandig: vraag iemand om te kunnen bijspringen als je op het laatste moment toch een oppas nodig hebt, omdat je kind bij nader inzien niet wil.
  • Als er een open kist is bij het afscheid, wat doe je dan? Bespreek dit vooraf met elkaar en met je kind: er is geen goed of fout, iedereen staat hier anders in. Kinderen kunnen het, ook op jonge leeftijd, aan om in de kist te kijken. Misschien willen ze de overledene zelfs even aanraken. Belangrijk is hierbij vooral dat je kind zelf aangeeft wat hij wil.
  • Zorg dat er iemand aanwezig is tijdens de uitvaart die, waar nodig, buiten kan blijven met je kind (als hij niet naar binnen wil) of met hem de aula kan verlaten. Een crematie of begrafenis is niet het moment om dat soort extra zorgen te hebben. Het is al emotioneel genoeg.

Wat als de rest van de wereld jullie keus niet begrijpt?

Eigenlijk is alleen de mening van de overige aanwezigen echt van belang. Stel dat jullie kind bijvoorbeeld een heel sterke band had met de overledene, dan is het voor hem misschien juist heel fijn om daarbij aanwezig te zijn. Ook op de peuterleeftijd. Daar kan een ander weinig van vinden. Maar tegelijkertijd geldt dat wanneer hij extreem gevoelig is, je hem misschien beter weg kan houden bij een zware aangelegenheid – wat een uitvaart uiteindelijk toch is en blijft.

In dat laatste geval kan je familie mogelijk beledigd zijn, maar uiteindelijk is het jullie zoon of dochter. Jij en je man weten wat het beste voor hem is en mogen daarnaar handelen – ongeacht of anderen het daarmee eens zijn. Wat het eerste betreft, je hebt maar één kans op afscheid. Heeft jouw peuter een vorm van afsluiting nodig? Overleg dan nog eens of hij niet alsnog mee kan.

neem je dreumes peuter mee naar uitvaart

Wat zegt de etiquette over jonge kinderen op een uitvaart?

Volgens de etiquetteregels is het niet gebruikelijk om jonge kinderen mee te nemen naar een uitvaart. Tenzij ze dichtbij de overledene stonden. Dit laatste mag voorop staan. Naar jouw opa, waar jullie regelmatig kwamen, neem je ze sneller mee dan een verre oom van je moeder die je zelf al nauwelijks zag. Daarbij geldt ook dat de naasten het laatste woord hebben. Willen ze het echt niet, dan heb je je daarnaar te schikken. Afsluiting kan ook op een alternatieve manier, waarover later meer.

Hoe kan je afscheid nemen met je jonge kind?

Leg uit wat ‘de dood’ is – hoe ongrijpbaar en lastig dit ook is

Beseffen dat iemand overleden is en dus nooit meer terugkomt, is een van de lastigste zaken die er is. Moet je een jong kind al vertellen dat er een moment komt dat jij er niet meer bent? Gaan ze dan niet lopen malen? Aan de andere kant gebeurt dat soms toch wel en dan kun je maar beter voorbereid zijn. Het is fijn als je alvast een gesprek hebt kunnen hebben over de dood. Meestal gaat dit het gemakkelijkst als er iets gebeurt, zoals wanneer een rouwstoet voorbijkomt of een huisdier overlijdt.

Tip: gebruik ‘slapen’ niet als alternatieve uitleg voor de dood. Kinderen kunnen hun eigen slaap (of die van jullie) gaan associëren met doodgaan en daar bang voor worden.

Waar gaat de overledene heen na zijn dood? En wat betekent overlijden voor jullie?

Wanneer je gelooft in God, Allah of bijvoorbeeld hindoe bent, dan heb je vanuit je religie een handzame uitleg van de dood. De ‘hemel’ is bovendien een prettig handvat tijdens de verwerking en je uitleg. Het idee dat een overledene nu op een mooie, vredige plek is, maakt het iets makkelijker een plek te geven.

uitleggen dood aan kinderen religie wetenschap overlijden peuter

Geloof je nergens in, dan kan je ook voor de wetenschappelijke uitleg gaan: je overlijdt en het lichaam vergaat. Is iets minder romantisch, maar het is wel belangrijk dat de uitleg over de dood aansluit op jullie opvattingen.

Het verwerken van een overlijden met je kind

Samen stilstaan bij het verlies

Zolang je niet hele dagen huilt, is het prima om je tranen te tonen aan je kind. Verdriet mag er zijn. Je mist een dierbare, de gezellige momenten samen, knuffels, spontaan kunnen langsgaan… Zet nog eens dat ene speciale liedje op en haal samen herinneringen op. Negeer niet wat er is gebeurd, zodat je kindje zich vrij genoeg voelt om zijn gevoel met je te kunnen delen.

Alternatieven voor een uitvaart

Besluit je je dreumes of peuter niet mee te nemen naar de uitvaart? Dan kan je de overledene ook op een andere manier herdenken met elkaar. Soms is dit juist fijner voor een jong kind, omdat het in jullie eigen veilige omgeving gebeurt. Er staat geen druk op en als ze hun aandacht verliezen, is dat geen ramp.

  • Plaats ergens in huis een foto van de overledene, eventueel met een kaarsje ernaast
  • Maak een fotoboek ter herinnering: bijvoorbeeld met afscheidsbrieven en herinneringen van naaste familieleden, heel veel foto’s en misschien passages uit brieven van vroeger
  • Laat je kindje een tekening maken voor de overledene of iets knutselen
  • Plant samen een boompje in de achtertuin of de lievelingsbloemen van de overledene
  • Spreek af met familieleden op bepaalde bijvoorbeeld de verjaardag of sterfdag en haal samen verhalen op, zodat herinneringen blijven leven
  • Wanneer je steun vindt in een religie: bid samen
alternatief verwerking jonge kinderen na overlijden

Stel vragen aan je kindje

Misschien houdt je kindje het liefst al zijn zorgen voor zichzelf. En wanneer je zelf genoeg verdriet hebt, zie je dat niet altijd. Daarom kan het fijn zijn om eens wat vragen te stellen. Bijvoorbeeld wat zij denken dat de dood precies is? En of ze het een gek idee vinden dat iemand is overleden. Wie weet lopen ze wel rond met de gedachte dat het jou ook ieder moment zou kunnen overkomen. Of dat ze zelf op een goede dag niet meer wakker worden. Door tussen de bedrijven door te informeren, kan je soms een heleboel te weten komen.

Lees boekjes over de dood met je kind

Er zijn verschillende leesboekjes voor kinderen. Hierin staat in kindertaal beschreven wat de dood inhoudt. Zo maak je het bespreekbaar en misschien zelfs iets begrijpelijker. In onderstaand overzicht vind je bovendien enkele boeken waarin staat hoe je als ouders kunt omgaan met onderwerpen als rouw, de uitvaart, overlijden en herdenken.

Door op de afbeeldingen onderaan dit artikel te klikken, kom je bij de betreffende Bol.com pagina waar je meer informatie kan vinden over het boek.


Onze ervaring: twee crematies in een week, onze peuters gingen mee

Onverwacht twee keer afscheid nemen

Sommige mensen kunnen zich er niets bij voorstellen, maar wij konden ons niet indenken dat we onze jongste dochters zouden thuislaten tijdens beide crematies van de zomer van 2018 (*) We spraken met hen over de dood, vertelden wat er ongeveer ging gebeuren en lieten hun gedrag leidend zijn. Wilden ze iets niet of vonden ze het te spannend? Dan zouden we het sowieso niet doorzetten. Er was een oppas achter de hand, maar die bleek niet nodig. Ze gingen beide keren mee.

(*) In een week tijd overleden mijn beide opa’s. De kinderen hadden een goede band met allebei.

Welke afweging maak je op zo’n moment?

Misschien als je me het een jaar daarvoor zou vragen, had ik geantwoord dat we ze niet zouden meenemen. ‘Nog veel te jong!’ Maar in bepaalde situaties weet je pas hoe je erop reageert wanneer je het meemaakt, denk ik. En dit was zo’n moment.

We keken hierbij vooral naar de karakters van onze kinderen. Rose is vrij nuchter, maar wil ook precies weten hoe dingen in elkaar steken. Voor haar zou het volgens ons een open einde hebben wanneer we het leven van mijn opa’s niet afsloten met een uitvaart. Nu zag ze de kist, het verdriet, maar ook de verbondenheid in de familie. Bovendien wist ik nog van June, vier jaar daarvoor, dat ze het juist heel prettig vond dat ze destijds heel erg betrokken werd bij het overlijden van mijn oma. Nog steeds.

En tuurlijk, op het moment dat de tranen onverwachts keihard over mijn wangen rolden en haar handje in de mijne gleed, vroeg ik me even af of het wel goed voor haar was om zoveel verdriet te zien. Ook toen ze mijn verdrietige gezicht afveegde. Je weet niet altijd waar je goed aan doet natuurlijk. Maar het zien van de levenslust van een kind biedt tegelijkertijd troost. Kinderen gedragen zich niet altijd ‘zoals het hoort’ en dat laat je juist weer (glim)lachen. Bovendien kenden zij mijn opa’s ook goed. Ze hoorden erbij. Dat gold ook voor het zoontje van mijn zusje en zwager. Ik ben heel blij en dankbaar dat ze erbij konden zijn en we nog meer naar elkaar toe groeiden als familie.

Natuurlijk zijn er genoeg mensen die anders beslissen. Zo koos Nicole er juist voor haar dochter thuis te laten, omdat ze een heel gevoelig meisje is. Hierover schrijft ze openhartig in deze blog.

Betekent dit dat we ze altijd meenemen naar een uitvaart?

Nee. De band met de overledene is hierin leidend. Tot op zekere leeftijd denk ik dat je kinderen sowieso de keus moet laten. Hadden ze niets met iemand, dan biedt hun aanwezigheid weinig meerwaarde.

Een halfjaar na het overlijden van de opa’s (begin 2019), overleed mijn oudtante. We vertelden het onze dochters en ik vroeg of ze meewilden. Rose hoefde niet lang na te denken: ‘Ik blijf liever thuis, mama.’ Ze gaf aan dat ze haar eigenlijk niet echt kende en dat bevestigde precies onze gevoelens dit keer. Ik vond het heel fijn dat ze zelf kon aangeven hoe ze erover dacht.

En natuurlijk, de eindbeslissing ligt nog altijd bij ons als ouders. Maar persoonlijk vind ik het heel prettig om dit soort zaken ook met de kinderen te kunnen bespreken. Kijken of je gevoel over hun wensen klopt. Per slot van rekening hoort de dood bij het leven en we willen daar niet te krampachtig over doen.

Hoe gaat het nu met ze? Wat nemen kinderen van zo’n uitvaart mee?

Soms begint Rose of May vanuit het niets over één van de twee. Vooral de opa die hier in het dorp woonde komt regelmatig ter sprake. Rose maakt weleens spontaan een tekening voor hem, al beseft ze dat ze die niet meer kan geven. Of ze vertelt dat ze hem zo mist, ook vanwege de koekjes. Ik weet zeker dat als hij dat kon horen, het hem een grote grijns zou bezorgen! En er is altijd ruimte voor verdriet, zowel bij ons als bij hen. Dat mag er uiteindelijk zeker ook zijn.

Over de crematie spreken we niet vaak. Wel wilde May laatst weten waar opa eigenlijk was gebleven. ‘In de hemel,’ vertelde ik haar – dat vond ik de mooiste verklaring. ‘Nee hoor, onder de grond!’ diende ze me nuchter van repliek. Hoewel dat technisch gezien niet klopt, was het gesprek daarmee voor haar wel weer klaar. Ze begrijpen dat de dood bij het leven hoort. En hoewel ze weleens vragen wanneer wij dood gaan, is dat uiteindelijk ook een overpeinzing die bij deze leeftijd past. Niks geks dus.

De dood is soms een beladen onderwerp. Hoe gaan jullie hiermee om? Zijn jouw kinderen weleens bij een uitvaart geweest of zou je ze er liever van weghouden? En heb je misschien nog aanvullende (lees)tips?

Lezen over de dood

Dit artikel bevat een of meerdere affiliate links. Van elke aankoop die je doet via deze link(s) krijgen wij een klein percentage. Jij betaalt hiervoor uiteraard niets extra’s, maar je helpt ons en het onderhoud van De Mamagids een klein handje. Mocht je dus een aankoop doen, dan willen we je hierbij heel graag bedanken!

Ook leuk om te lezen

One Comment

  1. Vincent Rondwijk Vincent Rondwijk 17/07/2020

    Bedankt voor het delen van dit interessante artikel over kinderen en uitvaarten. Ik geloof ook dat het goed is om af te wegen naar welke uitvaarten je ze meeneemt. Het lijkt me belangrijk voor kinderen om afscheid te kunnen nemen van naasten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

© De Mamagids