Ik zie mezelf doorgaans als nogal liberaal, open-minded en wars van vooroordelen. Sterker nog, paradoxaal genoeg veroordeel ik mensen die ‘kortzichtig’ zijn. Daar ligt dus meteen de kern van mijn probleem. In de basis ben ik net zo erg als mensen die ik veroordeel en daar wil ik vanaf. Leven zónder oordeel dus. Maar hoe doe je dat eigenlijk? In dit artikel ga ik op zoek naar de antwoorden op deze moeilijke, misschien onmogelijk te beantwoorden vraag en neem je graag mee op die reis.
Oordelen is zo makkelijk
2009
Mijn oudste dochter en ik lopen op straat. Verderop zie ik een meisje wandelen. Ze draagt een paarse corduroy broek met oranje stippentruitje. In gedachten buitelen de nare opmerkingen over elkaar heen: is haar moeder kleurenblind? Waarom zegt niemand haar dat het er niet uit ziet? Die combi is toch ook gewon afzichtelijk? Uiteindelijk zeg ik tegen mijn dochter alleen: ‘Vrolijk hè?’ Ik hoop op die manier te voorkomen dat zij op latere leeftijd ook zo zal oordelen over anderen, want ik vind het heel erg dat ik het überhaupt denk. Hardop lukt het, maar mijn eigen gedachten sussen? Dat gaat me slecht af.
Oordelen is makkelijk. Feitelijk is het ook een impliciete vorm van zelfgenoegzaamheid: op het moment dat je sneert dat die andere moeder haar kind niet netjes kleedt, trek je automatisch de conclusie dat het jou beter lukt. Als jij de kleurencombinatie geen gezicht vindt, beslis je daarmee dus dat je het beter weet. Daarom staat het oordelen over anderen gelijk aan onzekerheid: kennelijk heb je op de één of andere manier een bepaalde vorm van bevestiging nodig dat jij het beter doet, waardoor je het nodig vindt om een ander te veroordelen.
De reden dat ik hiermee wil stoppen, is dat ik het een nare eigenschap vind die ik liever niet doorgeef aan de kinderen. Ik wil hen leren dat er meerdere smaken zijn in de wereld en dat die er allemaal op hun eigen manier mogen zijn. Je hoeft je eigen onzekerheid niet te sussen door anderen naar beneden te halen (of dat nu hardop is of alleen in gedachten). Als dat meisje dolgelukkig is met haar paarsoranje combinatie is dat toch het enige dat telt? Tijd dus om te investeren in een leven zonder oordelen.
Leven zonder oordeel: is dat mogelijk?
Oordelen in negatieve, maar ook positieve zin
We vinden als mens nogal snel ergens iets van. Dat kan in negatieve zin zijn, zoals bovengenoemd voorbeeld, maar ook op een positieve manier. Als je benoemt dat iemand er vrolijk bij loopt, zoals dat meisje met de bijzondere kledingcombinatie, of mooi verzorgd is, een tof en origineel kapsel heeft of een waanzinnige tas, is dat in de kern natuurlijk net zo goed een oordeel. Als je echt wil leven zonder te oordelen, zal je die zaken misschien ook moeten loslaten: het doet er immers eigenlijk niet toe wat jij ergens van vindt.
Maar kan (en moet) je echt alle oordelen loslaten?
Misschien is het veelgevraagd om alle oordelen los te laten. Toch is het goed om in elk geval te stoppen met het negatief oordelen over anderen. Anders gezegd:
Je mag beoordelen, maar niet veroordelen.
Ik neem hierbij mijn kinderen even als voorbeeld. Ze hebben alle vier hun eigen specifieke karakter en zijn zowel innerlijk als uiterlijk uniek. Om ze goed te leren kennen zal ik mijn veroordelingen thuis moeten laten – met andere woorden: ik mag ze niet plaatsen binnen mijn eigen vooronderstellingen, maar zal moeten kijken en luisteren wie zij echt zijn.
Daar tegenover staat dat ik ze wel kan beoordelen. Na een goed gesprek kan ik bijvoorbeeld concluderen dat ze meer tijd nodig hebben met mij. Of dat ze nog iets meer hulp nodig hebben met het leren opruimen van hun kamer. Zonder dat ik mezelf als de opper-opruimer beschouw die alles wél weet en die hen veroordeelt op het feit dat het ze nog niet lukt.
Is positief oordelen oké?
De meningen zijn verdeeld over positief oordelen. Sommigen vinden dat je beter helemaal niet kunt oordelen, maar persoonlijk denk ik dat dit onnodig is. Je kunt best een compliment geven, mits dit oprecht is. Voor de ontvanger is het fijn als hieruit blijkt dat je goed hebt gekeken naar hem of haar. Soms kan je het ook terugkoppelen, zodat de ander zich echt beter gaat voelen over zichzelf en hiermee zelfvertrouwen opbouwt. Voorbeelden hiervan:
- Ik zag dat je het moeilijk vond om de Engelse woordjes te leren, maar door hard werken heb je het toch bereikt. Geeft het jou ook een goed gevoel?
- Je hebt echt je best op die tekening gedaan. Ik vind het leuk om te zien hoe je de lucht paars hebt gemaakt, dat doet me denken aan een zonsondergang.
- Misschien voelt je situatie uitzichtloos, maar je hebt al veel doorstaan om hier te komen. Durf ook met trots terug te kijken naar de stappen die je wél hebt gezet.
En wat vinden we van de buitenwereld?
Je hoeft maar een social media post te openen om te zien hoeveel mensen het nodig vinden openbaar te oordelen. Overal druipt vanaf dat deze persoon het prettig vindt om het beter te weten en dat met de hele wereld te delen. En ja, dat is een absoluut oordeel van mijn kant.
Oordelen over de buitenwereld is echter nergens voor nodig. Je hebt namelijk vaak geen idee wat iemand heeft doorstaan, hoe het volledige verhaal in elkaar steekt en waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt. Je hoeft er niets van te vinden. Snuiven dat jij het anders zou aanpakken? Dat weet je uiteindelijk nooit. Anders gezegd, in de woorden van psychiater Carl Gustav Jung:
De schoen die de één perfect past, knelt bij de ander. En zo heeft ook iedereen zijn eigen maat van een bevredigend leven.
Goed, makkelijk gezegd. Maar hoe laat je het (ver)oordelen los? Hieronder vind je handige tips om het leven er vaker te laten zijn zoals het is: als een moment in de tijd waar je even getuige van bent. Niets meer, niets minder.
Hoe moet je leven zonder te oordelen?
Begin bij de basis en leer het oordeel kennen
Een oordeel zegt meer over jou dan over de ander. Zo kan ik in retrospect zien dat de jongen die me in mijn propedeusejaar veroordeelde omdat ik al een kind had, voor zichzelf eigenlijk een heel vastomlijnd en wat rechtlijnig idee had van hoe het leven zou moeten verlopen. Dat ik niet voldeed aan zijn plaatje schuurde bij hem: hoe kon je nu écht gelukkig worden met minimale inkomsten en als alleenstaande moeder? Welke man zou me nu nog willen? Destijds voelde ik me erg gekwetst door die aannames en voelde ik de noodzaak me te verdedigen tegen zijn opmerkingen, nu besef ik dat ik dit hem niet per se kwalijk kon nemen.
Of het oordeel in kwestie nu uiteindelijk van een ander afkomt of van jou, het blijft een mening. Doorgaans eentje die er weinig toe doet. Voortbordurend op het hier genoemde voorbeeld: of ik nu wel of niet voldeed aan zijn ideale plaatje, feit bleef dat ik een alleenstaande moeder was en hier niks aan kon en wilde veranderen. Zijn mening deed er bovendien niet toe, want hij was geen onderdeel van ons gezin. Mijn veroordelingen over hem, dat hij opgegroeid was in een gouden kooi en dat zijn ouders flink wat steken hadden laten vallen, waren eveneens irrelevant. Of ze nu klopten of niet.
Ontdek wat je oordeel over jou vertelt
Vanuit het oordeel dat je velt, kan je kijken wat dit nu eigenlijk over jouzelf zegt. Misschien vind je het kortpittige kapsel van die moeder verderop verschrikkelijk, maar, als je dieper zoekt in jezelf, komt dat eigenlijk gewoon omdat je vindt dat iedereen aan de gangbare schoonheidsidealen zou moeten voldoen. Met dat besef kan je gaan filosoferen: waarom vinden we vrouwen met lang haar mooier? Is het daadwerkelijk beter? En waarom vind jij eigenlijk dat je hierover zou moeten oordelen bij een ander als diegene jou op geen enkele manier beïnvloedt. Soms kan je hier belangrijke lessen uit trekken die een verandering in je denken teweeg brengen en je doen beseffen dat je gedachten geen vaste waarheid zijn.
Besef dat veel oordelen gebaseerd zijn op achterhaalde denkbeelden
Ons alledaagse leven is ingericht volgens tradities. Dingen gaan vaak op een bepaalde manier, omdat andere mensen dit ooit hebben besloten. In het Westen is bijvoorbeeld veel gebaseerd op de ideeën uit de kerk, meer dan je misschien zelf doorhebt. Dit gedachtegoed is echter relatief recent: jarenlang leefden we volgens de normen en waarden van de Germanen, maar sinds de katholieke kerk meer macht kreeg (grof gezegd vanaf de Middeleeuwen), nam dit instituut Germaanse tradities over en boog ze om naar een christelijke variant. Enerzijds om de oorspronkelijke gebruiken uit te bannen en weg te zetten als ketters gedrag (dat letterlijk veroordeeld moest worden); anderzijds om meer mensen bij de kerk te kunnen betrekken en de macht daardoor te kunnen uitbreiden.
Iets waar je dit goed in terugziet is de positie van de vrouw. Waar de Germanen vrouwen vereerden om hun vruchtbaarheid en wijsheid, besloot de katholieke kerk één vrouw te introduceren als heilig voorbeeld voor alle vrouwen: de maagd Maria, moeder van Jezus Christus. Hiermee bogen ze het liefdevolle beeld van een sterke vrouw om naar een stigma waar we nu nog steeds last van hebben. Alleenstaande, wijze vrouwen die ooit een belangrijke rol toegedicht kregen binnen de samenleving werden vanaf nu heksen en die moesten de samenleving uit. De ooit geroemde vruchtbaarheid mocht vanaf nu alleen nog in dienst staan van het produceren van een volgende generatie gelovigen. Vrouwen moesten als maagd het huwelijk in naar voorbeeld van Maria.
Wat dit te maken heeft met onze samenleving? Ga maar eens na hoe we vandaag de dag soms nog steeds denken over ‘promiscue’ dames. Het onbewuste oordeel ligt zodanig in de maatschappij verankerd dat je als gescheiden vrouw met kind kennelijk nog altijd zo bezoedeld bent dat je geen nieuwe man meer zou kunnen krijgen.
Zo zijn er nog veel meer zaken waar je je misschien nauwelijks bewust van bent, omdat je die in deze maatschappij meekrijgt als norm. Die neem je daardoor zelf ook automatisch aan als referentiekader, terwijl dit kader soms best aan vervanging toe is.
Er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden
Het ouderschap is hiervan misschien wel het meest tekenende voorbeeld. Moeders zijn als geen ander bereid om te sneren. Denk aan een kind dat met zijn geluiddempende koptelefoon in een restaurant zit.
- Geen gezicht
- Onfatsoenlijk
- Onopgevoed
Door te oordelen zoek je ten eerste impliciet de bevestiging dat jouw kinderen wél fantastisch worden opgevoed, omdat ze zonder koptelefoon op aan tafel zit. Ten tweede doe je andere ouders hiermee tekort.
Er is niet één manier waarop je een kind kan meenemen naar een restaurant. Misschien is dit de enige manier om een kind te beschermen tegen overprikkeling en willen ze het hem er toch graag bij hebben of rustig leren om te gaan met een avondje uit eten. Daarbij heeft niemand last van dit kind; wie zou jij dan zijn om er alsnog een probleem van te maken?
De voordelen van leven zonder oordeel
Zonder oordeel ontdek je veel meer
Als je in gesprek raakt met iemand wiens afkomst, geloof, favoriete sportclub of politieke voorkeur anders is dan de jouwe, vraag dan gewoon wat je wil weten. Probeer dit te doen met een open blik en leer van wat je gesprekspartner je te vertellen heeft. Hier komen de mooiste verhalen van, juist omdat je elkaar toelaat kwetsbaar te zijn. En wie weet lijk je meer op elkaar dan je dacht!
Het levert rust op
Bedenk eens hoeveel tijd het je scheelt als je niet over alles en iedereen een mening hoeft te vormen! Je maakt jezelf niet onnodig belangrijk door ergens een oordeel op te plakken. In tegendeel, je ziet de situatie en laat het daarna weer los – zonder dat je vijf jaar later nog steeds exact weet wat er gebeurde en waarom je daar iets van vond.
Ook ervaar je zelf meer vrijheid. Iemand die leeft vanuit (voor)oordelen, voelt zich vaak ook niet vrij genoeg om zijn of haar eigen idealen na te streven. ‘Wat nu als anderen…?’ Dat doet er niet langer toe. Jij hoeft jezelf niet te beoordelen of veroordelen, een ander evenmin. Als jij je in de kern gelukkig voelt en daar niemand mee schaadt, is dat toch het belangrijkst?
Oefenen dus
Om te leren leven zonder dusdanig oordeel dat het je blik te veel kleurt, moet je – zoals met de meeste dingen – oefenen. Begin gewoon klein en houd eens voor een aantal minuten bij hoe vaak je ergens iets van vindt. Probeer vervolgens te onderzoeken hoe je dit kunt loslaten: iets of iemand mag anders zijn dan wat jij van je (groot)ouders of omgeving meekreeg als het juiste.
In een volgend stadium kan je kijken wat je hiervan kunt leren over jezelf, over de ander of over je eigen geschiedenis en het dan ombuigen naar een nieuwe overtuiging die beter bij je past. Leerde je bijvoorbeeld dat alle Randstedelingen arrogant zijn en leg je iedereen uit die omgeving langs een strenge meetlat? Kijk dan eens of je die gedachte kan vervangen door iets positievers of zelfs door een open blik. Vragen die je je hierbij kunt stellen:
- Wat vind ik?
- Waarom vind ik dit?
- Past dit bij mij als mens of kan ik hier misschien opener naar kijken?
Kortom, werk aan de winkel. Door mijn eigen (voor)oordelen niet uit te spreken naar de kinderen kan ik hen vast meegeven dat je een ander mens niet beoordeelt op zijn voorkomen, achtergrond of religie, maar dat iedereen zijn eigen verhaal heeft. Elk mens kent immers worstelingen en geluk. En van ieder mens kan je leren, als je er maar genoeg voor open staat.
Vind jij het lastig om niet te oordelen? Of lukt je dat aardig? Aanvullende tips zijn altijd welkom, maar ik vind het ook fijn om jouw verhaal te lezen. Hoe ga jij ermee om als anderen oordelen? Lukt het jou om de diepere laag te vinden achter je oordeel of worstel je hier weleens mee? Laat het weten in de comments!
Liefs, Merel
Schrijf je nu in voor de wekelijkse update en mis nooit meer een artikel! Je vindt het formulier rechts (desktop) of onderaan deze pagina (mobiel). En volg je me al op Instagram of Tiktok?
Reageer je onder dit artikel? Weet dan dat we je mailadres nooit zullen gebruiken, ook niet om ongevraagde nieuwsbrieven of andersoortige mails te versturen. Dat doen we alleen als je je aanmeldt voor de wekelijkse update – met jouw toestemming dus.
Uitgelichte afbeelding ©fizkes – Shutterstock





